Zuiderlicht: waar en wanneer je de aurora australis ziet
Het zuiderlicht, of aurora australis, is hetzelfde verschijnsel als het noorderlicht, gezien op het zuidelijk halfrond. Tasmanië en het zuiden van Nieuw-Zeeland zijn de praktischste plekken om het zuiderlicht te zien; ook het zuiden van Patagonië ziet het zuiderlicht, maar vooral tijdens sterke geomagnetische stormen. Kijk in donkere, heldere nachten naar het zuiden; maart tot september biedt de langste nachten. Omdat er op hoge zuidelijke breedtes zo weinig land is, zien veel minder mensen ooit het zuiderlicht.
Dezelfde natuurkunde, gespiegeld
De zonnewind raakt het magnetisch veld van de aarde, deeltjes worden langs de veldlijnen naar beide polen gestuurd, en op 100 tot 300 kilometer hoogte laten de deeltjes zuurstof en stikstof oplichten. Hoe dat werkt, lees je in hoe ontstaat het noorderlicht. Het proces trekt zich niets aan van halfronden. Als het poollicht in het noorden actief is, is het poollicht meestal tegelijk ook in het zuiden actief.
In het zuiden vormt de gloed een ring rond de geomagnetische zuidpool, de zuidelijke poollichtovaal. Die pool ligt niet op de geografische Zuidpool. De geomagnetische zuidpool ligt binnen Antarctica op ongeveer 81 graden zuiderbreedte en 107 graden oosterlengte, verschoven naar de Australische kant. De geomagnetische zuidpool is ook niet hetzelfde als de magnetische inclinatiepool in het zuiden, die voor de kust ligt. Deze verschuiving is heel belangrijk voor waar je het zuiderlicht kunt zien.
Waarom het zuiderlicht zelden wordt gezien
In het noorden loopt de poollichtovaal over Noorwegen, Zweden, Finland, IJsland, Alaska en Canada, met dorpen, wegen en hotels er recht onder. In het zuiden ligt dezelfde band bijna helemaal boven de Zuidelijke Oceaan en Antarctica. Afgezien van onderzoeksstations woont daar niemand.
De aurora australis komt dus net zo vaak voor als de aurora borealis, maar bijna altijd ver van mensen. Om het zuiderlicht vanaf bewoond land te zien, heb je meestal meer activiteit nodig dan een reiziger in Tromsø: een verhoogde Kp-index of een echte geomagnetische storm. De grote stormen van 10 mei en 10 oktober 2024 brachten het zuiderlicht ver naar het noorden boven Australië en Nieuw-Zeeland, waar veel mensen het zuiderlicht voor het eerst zagen.
Waar je de aurora australis ziet
Dankzij de verschoven magnetische pool liggen Tasmanië en het zuiden van Nieuw-Zeeland dichter bij de poollichtovaal dan hun geografische breedte doet vermoeden. Hobart ligt op de kaart op ongeveer 43 graden zuiderbreedte, maar magnetisch dichter bij de zuidelijke ovaal dan Ushuaia, dat op de kaart veel zuidelijker ligt. Daarom heeft Ushuaia een sterkere storm nodig.
Tasmanië
- Hobart: stranden en heuvels ten zuiden en oosten van de stad, zoals de kust richting South Arm, bieden vrij zicht op het zuiden.
- Bruny Island: weinig licht, een open kust op het zuiden, een korte overtocht met de veerboot vanaf Hobart.
- Cradle Mountain: donkere berghemel, maar vaak bewolkt en koud.
Bij sterke stormen bereikt het zuiderlicht ook de zuidkust van Victoria op het Australische vasteland, laag aan de horizon.
Nieuw-Zeeland
- Stewart Island: het zuidelijkste bewoonde eiland van Nieuw-Zeeland, heel donker, met uitzicht over de open zee.
- De Catlins en Invercargill: de ruige zuidkust van het Zuidereiland, met baaien en kapen op het zuiden.
- Dunedin: het Otago-schiereiland en de stranden rond de stad zijn na een kort ritje donker.
- Lake Tekapo en Mount John: onderdeel van het Aoraki Mackenzie International Dark Sky Reserve, met een van de donkerste hemels van het land. In de buurt ligt Aoraki / Mount Cook.
Patagonië
- Ushuaia in Argentijns Vuurland en Punta Arenas in Chili: ver naar het zuiden op de kaart, maar verder van de magnetische pool. Het zuiderlicht verschijnt daar vooral tijdens sterke stormen.
Alle plekken met hun live stoplicht staan op de plekkenpagina. Elke plekpagina toont vanaf welke Kp-waarde het poollicht die plek meestal bereikt. Op het zuidelijk halfrond zijn deze waarden een benadering.
Seizoen en tijdstip
Het zuidelijke seizoen is het omgekeerde van het noordelijke. De lange, donkere nachten vallen in de zuidelijke herfst en winter, ruwweg maart tot september. De weken rond de equinoxen in maart en september brengen iets vaker geomagnetische stormen. Zelfs rond midzomer hebben Tasmanië en het zuiden van Nieuw-Zeeland nog enkele uren duisternis, dus het zuiderlicht is het hele jaar te zien als activiteit en weer meewerken; in december en januari concentreert het kijken zich gewoon rond lokale middernacht.
De beste uren zijn dezelfde als in het noorden: meestal tussen 22.00 en 2.00 uur lokale tijd, en tijdens stormen direct na de schemering. noxglim rekent een uur als donker als de zon minstens 12 graden onder de horizon staat. Meer over timing, bewolking en de maan lees je in de beste tijd om het noorderlicht te zien, en dat geldt ook voor het zuiden.
Hoe het zuiderlicht eruitziet
Kijk naar het zuiden, met vrij zicht tot aan de horizon. Vanuit Tasmanië of Nieuw-Zeeland zie je het poollicht meestal van ver weg, onder een hoek. Het onderste, groene deel van het gordijn ligt vaak onder je horizon, terwijl het bovenste deel, dat op hoogtes van 200 kilometer en meer rood gloeit, erboven uitsteekt. Daarom verschijnt het zuiderlicht vaak als een rode of roze gloed laag boven de zuidelijke horizon, soms met bleke verticale stralen. Alleen tijdens sterke stormen reikt groen hoger de hemel in. Waarom de kleuren verschillen, lees je bij kleuren van het noorderlicht.
Voor het blote oog ziet zwak zuiderlicht er vaak uit als een grijswitte nevel. Een camera of telefoon in nachtmodus laat het rood en groen veel duidelijker zien, dus maak een testfoto richting het zuiden zodra de zonnewind er veelbelovend uitziet.
Veelgestelde vragen
Waar kun je het zuiderlicht het best zien?
In Tasmanië en het zuiden van Nieuw-Zeeland, bijvoorbeeld op Bruny Island, op Stewart Island, in de Catlins of bij Lake Tekapo. Ushuaia en Punta Arenas in Patagonië zien het zuiderlicht vooral tijdens sterke stormen.
Wanneer kun je de aurora australis zien?
Vanuit Tasmanië en het zuiden van Nieuw-Zeeland het hele jaar, als activiteit en weer meewerken. Maart tot september biedt de langste nachten, terwijl het kijken in de zomer zich rond lokale middernacht concentreert. De beste uren liggen meestal tussen 22.00 en 2.00 uur lokale tijd.
Is het zuiderlicht hetzelfde als het noorderlicht?
Ja. Beide ontstaan door de zonnewind en verschijnen tegelijk rond beide magnetische polen. Het zuiderlicht wordt minder vaak gezien, omdat er op hoge zuidelijke breedtes weinig land is.